header overige reacties

Overige reacties

Naast de posttraumatische stressreacties die op de pagina ‘Is dit normaal’ zijn beschreven, kunnen zich andere reacties voordoen. Hierbij speelt de leeftijd van het kind of de jongere een grote rol. Hieronder staat per leeftijdsfase beschreven welke reacties vaak voorkomen. Als deze reacties langer dan een maand aanhouden, is de verwerking van de schokkende gebeurtenis mogelijk vastgelopen en kan professionele behandeling nodig zijn.

Babytijd
In deze leeftijdsfase zijn kinderen afhankelijk van de ouders of verzorgers. Stressreacties op deze leeftijd uiten zich vaak in problemen met eten en slapen. Als de ouders zelf ook een schokkende gebeurtenis hebben meegemaakt, kunnen stressreacties van de ouder de reactie van het kind in stand houden of versterken.

Peuter- en kleutertijd
Jonge kinderen kunnen na een schokkende gebeurtenis terugvallen in hun ontwikkeling (regressief gedrag vertonen). Er zijn kinderen die zich, meer dan voor de gebeurtenis, vastklampen aan ouders en bijvoorbeeld niet meer alleen willen slapen, terwijl ze dat eerst wel deden. Of ze gaan weer duimzuigen, of weer in bed plassen. Daarnaast kunnen kinderen na een schokkende gebeurtenis moeite hebben om met hun gevoelens om te gaan. Zo kunnen kleuters prikkelbaar of opstandig zijn. Ten slotte vertonen kinderen van deze leeftijd die iets schokkends hebben meegemaakt vaak druk gedrag.

Schoolleeftijd
Sommige kinderen zijn erg gespannen. Dat kan zich uiten in druk en impulsief gedrag, of concentratie- en geheugenproblemen. Verminderde schoolprestaties kunnen het gevolg zijn. Ook kunnen kinderen van deze leeftijd moeite hebben om hun emoties te controleren, en opstandig en boos zijn.

Adolescentie
Bij adolescenten zien we veelal de reacties die bij ‘Is dit normaal?’ zijn genoemd, zoals nachtmerries, angst en schaamte- en schuldgevoelens. Ten slotte kunnen adolescenten in aanraking komen met alcohol en drugs. Dit kan op de korte termijn helpen om de reacties te verminderen, maar op de lange termijn voor grote problemen zorgen.

Aandachtspunten

  • Co-morbiditeit: Vaak zien we verschillende klachten tegelijkertijd. Dit wordt ook wel co-morbiditeit genoemd. Zo gaan posttraumatische stressreacties vaak samen met andere angststoornissen en depressie. Soms zijn er naast de posttraumatische stressstoornis erg veel psychische klachten, bijvoorbeeld na het meemaken van fysieke mishandeling of seksueel misbruik. Dan wordt wel gesproken van complexe posttraumatische stressstoornis (ernstige posttraumatische stressstoornis met veel comorbiditeit)
     
  • Lange termijneffecten: Posttraumatische stressreacties in de kindertijd kunnen – indien deze niet worden behandeld - ook langetermijneffecten hebben. Chronische stress kan leiden tot gezondheidsproblemen. En chronische onveiligheid in relaties kan de ontwikkeling van de persoonlijkheid verstoren, bijvoorbeeld omdat niet veel vertrouwen in andere mensen wordt opgebouwd. Deze ontwikkelingen kunnen tot ver in de volwassenheid doorwerken.
     
  • Uitgestelde klachten: Sommige kinderen laten in eerste instantie geen stressreacties zien. Bijvoorbeeld kinderen of jongeren die geweld in het gezin meemaken. Zij zorgen voor hun ouders en onderdrukken of verbergen hun reacties. Ze ontwikkelen dan pas klachten als het dagelijks leven veilig genoeg is. Als kinderen of jongeren zeggen dat ze geen last hebben van de schokkende gebeurtenissen, kan dit betekenen dat zij inderdaad de gebeurtenissen goed verwerkt hebben. Het kan ook zo zijn dat zij vermijden om eraan te denken of erover te voelen. Overleg met een deskundige of hulp nodig is.
     
  • Risico op herhaling: Als je een schokkende gebeurtenis hebt meegemaakt, is de kans dat je wéér iets ingrijpends meemaakt groter. Bijvoorbeeld kindermishandeling kan leiden tot een voortdurende staat van oplettendheid, een slecht zelfbeeld en slechte sociale vaardigheden. Dit vergroot het risico op nieuwe traumatiserende ervaringen zoals gepest worden of seksueel misbruik. Een goede behandeling verkleint de kans op herhaling.